Hamam, czyli  łaźnia turecka,  jest rodzajem sauny z tą różnicą, że jego głównym elementem jest woda zamiast pary.

Jego korzenie sięgają łaźni rzymskich, które po upadku Cesarstwa Rzyskiego długo jeszcze funkcjonowały na ziemiach Anatolii. Równie ważnym elementem jego genezy jest islam i  obrządek mycia się przed modlitwą. Do tego celu służyły specjalne aneksy meczetów, pozwalające  na rytualną kąpiel. Z tego właśnie przedsionka – łaźni wyodrębnił się hamam. Pierwsze hamamy Imperium Ottomańskiego były ściśle związane z meczetem. Szybko jednak ewoulowały, tworząc  niezależne od nich, oddzielne pod względem architektury i funkcji, instytucje. I tak też w 1584 roku w Stambule wybudowano „Çemberlitaş Hamamı” monumentalny kompleks architektoniczny będący nową propozycją stylistzczną dla hamamów. Projekt opracowany został przez sławnego architekta Imperium – Sinana.

Hamamy  zazwyczaj zawierają dwa do trzech pomieszczeń:

1. Pokój o podzwyższonej temperaturze, ale z dostępem do suchego powietrza. Pełni on rolę przedsionka pozwalającego się stopniowo przystosować do wysokiej temp hahamu.

2. Hamam właściwy o bardzo wysokim poziomie wilgotności, wysokiej temperaturze. To tutaj mogą znajdować się prysznice, fontanny do schładzania się wodą oraz basen. Czasem w części centralnej pojawiają się ogromne ławy do leżenia. To w tej części goście myją się lub mogą skorzystać z usług mycia i masażu. Sıcaklık, bo tak sie nazywa,  zazwyczaj udekorowana jest kopułą oraz pasmem małych okienek.

3. Czasami w hamamie funkcjonuje też trzeci pokój, nieco chłodniejszy od poprzedniego, z ławami – miejsce relaksu i odpoczynku. Czasami serwowane są tutaj napoje i posiłki.

Tradycyjne hamamy udostępniają swe usługi oddzielnie dla kobiet i mężczyzn, tak więc najczećciej jest to zorganizowane poprzez podzielenie  poszczególnych dni tygodnia na dni męskie lub żeńskie. Bywają też hamamy zawierające oddzielne kwatery dla kobiet i mężczyzn.

Tellak, czyli obsługa, wykonuje usługi masażu, mycia i pellingu ciała. W czasach Imprium obsługę stanowili młodzi mężczyźni lub kobiety (w zależności od płci klientów) każdego wyznania oprócz mułzumańskiego. Po upadku Imperium tylko zasada zgodnoćci plci została utrzymana.

Hamamy były i nadal pełnią funkcję miejsca spotkań, integrujące wiele pokoleń w jednym miejscu. Jeszcze do niedawna przynoszono tutaj (najgorętszej części) posiłki i napoje, instrumenty. Ucztowano tu przy akompaniamencie muzyki wykorzystując każdy pretekst do świętowania (urodziny, śluby itd.). Przychodzono całymi rodzinami, by w hamamie znaleść odpowiednią (piękną) kandydatkę na żonę dla syna lub wnuka…

Niektóre akcesoria rzyskich term przetrwały i przeniknęły w krąg akcesorii hamamu jak  np. peştemal (jedwabny lub bawełniany materiał do okrycia się), nalın (drewniane chodaki zapobiegające poślizgnięciu się), czy kese (szorska rękawica do peleengu lub masażu).

Zanim zaprezentuję Wam zdjęcia różnych hamamów, chciałam pokazać Wam fragment komedii tureckiej z lat 70-tych, „Tosun Paşa”. Pokazuje jak dwie znienawidzone rodziny walczą o jedną dziewczynę – idealną kandydatkę na żonę. Przynoszą jej prezenty i jedzenie, śpiewają (wzśmiewające drugą rodzinę) piosenki. Cały film jest szalenie zabawny. Jak znajdę napisy to dam znać!

Z filmu Tosun Paşa

oraz zdjęcia hamamu…