Meerschaum – Pianka Morska – Lületaşı

Jeśli już wymieniać specjalności danych miast tureckich, to wyroby z „pianki morskiej” są tym, czym chlubi się Eskişehir. Poetycko, mistycznie brzmiąca pianka, jest sepiolitem, należących do krzemianów. Sepiolit wydobywany jest w szybach sięgających nawet 100 m głębkości. Po wstępnym oczyszczeniu kamień nadaje się do obróbki. Najlepiej rzeźbi się w nim na mokro, wtedy to zbyt łatwo się nie kruszy. Jest śnieżnobiały, lekki i bardzo łatwy w obróbce, niestety po wyschnięciu łatwo się ulega uszkodzeniu. Wysycha bez spęknięć, nie skurczając się. Poleruje się go woskiem.

Długa historia Lületaşı

Sepiolit znany był już 4000 lat p.n.e. Jednym z najstarszych eksponatów, znajdujących się w Eskisehir jest bogato zdobiona pieczęć. Już w XII w. lületaşı miało swą renomę, a słynny arabski podróżnik – Al Hravi – opisuje je w 1173 roku jako główna atrakcja regionu. Kiedy ok roku 1600 palenie tytoniu stał się powszechne w Imperium Ottomańskim, zaczęto poszukiwać odpowiedniego materiału do produkcji fajek. Wtedy też przypomniano sobie o Lületaşı i jej właściwościach, stając się cennym i poszukiwanym towarem. Jednak dopiero po roku 1683 wyroby (szczególnie fajki) z pianki morskiej stają się prawdziwie znane, a to dzięki pracowni w Wiedniu

Legenda o Krecie

Z odkryciem Lületaşı wiąże się Legenda o Krecie…:

Pewnego dnia, w odległym zakątku pewien młodzieniec w gorące popołudnie usiadł w cieniu drzewa. Spożywając posiłek, ujrzał kopiec kreta, a w nim kamień biały jak śnieg, delikatny jak ciało kobiety. Bez zastanowienia zaczął w nim rzeżbić. Nagle kamień wyślizgnął mu się z rok i spadł na ziemię. Nim zdężył go podnieść, kamień przemienił się w piękną dziewczynę. Jej oczy były smutne, pąacząc wykrzyknęła:

„Och! raniłeś mnie!” po czym zamieniła się z powrotem w kamień, który wpadł w kopiec kreta.

Rozłościło to młodzieńca, który zakochał się w niej od pierwszego wejrzenia. Niecierpliwie zaczął poszukiwania niewiasty, rozkopując okoliczne łąki. Kopał dzień i noc, przez wiele dni, tygodni, aż po długim czasie znaleziono go w kopalni ze swym śnieżnobiałym kamieniem w dłoniach przy piersi.

śnieżnobiałe dzieła sztuki

Lületaşı dzięki swym właściwościom znalazł szerokie zastosowanie w rzemieślnictwie. Łatwo (i przyjemnie) rzeźbi się w nim. Stąd też możliwe wykonanie skomplikowanych detali, czy wymyślnych kształów. Sepiolit w rękach mistrza potrafi przemienić się w dzieło sztuki. W samym Eskişehir jest muzeum, gdzie można popodziwiać fascynujące eksponaty. Położenie tego muzeum nie powinno zdziwić, gdy dodam, że to tutaj występują największe złoża tego minerału. Jednym z najbardziej znanych okolicznych mistrzów był A. Osman Denizköpüğü.

W sklepach i sklepikach (oczywiście w turystycznej części Eskişehir) dominują fajki, pipetki,  także ozdobne bibeloty – czarki, puzderka, wazoniki, biżuteria, muzułmańskie różańce…  Spotkałam też mniej popularne wolnostojące rzeżby i reliefy.

śnieżnobiałe fajki

Pianka morska wykorzystywana jest głownie do produkcji fajek. Wielką zaletą fajek z pianki morskiej jest naturalna własność sepiolitu polegająca na pochłanianiu nikotyny i filtrowaniu dymu tytoniowego. Im materiał jest bardziej porowaty, tym lepsze ma własności filtrujące.

Jeśli jesteście zainteresowani tematem, polecam też stronki:

http://www.eskisehir.gov.tr/sarici/ekitap/luletasi_en.pdf

http://www.fajka.net.pl/poradniki/podstawy/pianka-morska/

¤¤¤

¤¤¤

¤¤¤

¤¤¤

¤¤¤